Het verhaal van Het Huis
Dit is het verhaal van het waarom en het hoe van Het Huis. Ontstaan uit frustratie en de overtuiging dat het toch echt anders moest in de GGZ.
I
Hoe het begon
Carlijn is kinder- en jeugdpsychiater. Ze heeft een PhD gedaan naar de medicamenteuze behandeling van de acute manie bij de bipolaire stoornis. Ze deed haar opleiding in de academie. Zo biomedisch als maar kon. "De psychiatrie is al zo grijs," dacht ze, "dan kan ik me maar beter zo zwart-wit mogelijk laten opleiden."
Maar hoe langer ze werkte, hoe meer ze zich afvroeg: als psychisch lijden zo biomedisch is, waarom praten mensen dan altijd over hun familie? Over wat ze in hun jeugd hebben meegemaakt? Over hun kinderen, hun partners, hun ouders?
En waarom zag ze die mensen nooit? Al die familieleden over wie iedereen het had — ze kwamen vrijwel nooit in de behandelkamer.
Waarom kwamen we er met pillen en alle huidige therapieën toch maar zo beperkt uit?
Ze begon vragen te stellen. Aan supervisoren, aan het systeem; 'Waarom doen we wat we doen?' en 'Zou het ook anders kunnen?' Ze wilden zich verdiepen in de systeemtherapie, dat was toen nog vloeken in de academische kerk van de volwassen psychiatrie. Systeemtherapie, daar was toch nauwelijks wetenschappelijk bewijs voor. Carlijn hield vast en begon aan de opleiding tot systeemtherapeut. Hoe meer ze leerde over circulariteit, dynamieken en families, hoe minder goed ze uitkwam op haar opleidingsplekken. Steeds meer voelde ze dat er iets wezenlijks niet klopte en voelde onmacht in een vastzittende zorg.
II
Het antwoord werd Het Huis
Bij de opleiding systeemtherapie ontmoette ze Niek Hayen, psychiater in een grote GGZ-instelling. Hij had al vele pogingen gedaan om met innovatieve projecten de zorg in zijn instelling te veranderen. Maar bij elke nieuwe manager of bezuinigingsronde werden de innovatieprojecten als eerste gestopt. Hij ondervond aan den lijve dat grote GGZ-instellingen de noodzakelijke verandering niet konden maken.
In hun gedeelde frustratie over de huidige zorg, en hun rotsvaste vertrouwen dat het toch echt anders kon, besloten ze een eigen GGZ-instelling op te bouwen, met een visie en werkwijze die paste in de huidige tijd.
Twee jaar lang spraken ze met de top van het land. Lazen de boeken van alle mensen die hen waren voorgegaan. En stelden zichzelf één vraag:
Als we alle conventies overboord gooien en behouden wat goed is — hoe zouden we dan nadenken over psychisch lijden?
Het antwoord werd Het Huis.
III
Wat we anders doen
We weten uit onderzoek dat de belangrijkste voorspeller van psychisch lijden niet je genen zijn. Het is de gen-omgevingsinteractie. En de belangrijkste omgeving die wij allemaal hebben, is onze familie.
Of je nou 7 bent, 17 of 77 — de stem van pap en mam en dat wat we in onze jeugd hebben meegemaakt, nemen we ons leven lang mee. Als de familie zo belangrijk is, dan moet die familie terug de kamer in als een kind vastloopt.
De familie in haar drie generaties. Omdat patronen van angst, boosheid, zwijgen, alcohol en misbruik van generatie op generatie worden doorgegeven. Net zo lang, tot iemand het stopt.
Ongeveer 80% van de kinderen en jongeren die bij ons komen, zijn wat wij 'ontregelaars' noemen. Kinderen die met hun klachten eigenlijk zeggen: "Hoe wij dat nu al generaties lang met elkaar doen, dat werkt voor mij niet meer. Ik zit helemaal vast."
Wij repareren geen kinderen. Wij helen het familiesysteem. Daarom komen onze huisgenootjes — zo noemen wij de kinderen en jongeren bij ons in zorg — altijd met hun broers en zussen, ouders én grootouders.
We zijn gestopt met het labelen van kinderen. Omdat labels de illusie wekken dat een kind een 'stoornis' heeft, terwijl het opgroeit in een systeem dat vastloopt. Labels zetten mensen klem in stigma dat persoonlijke groei tegenhoudt.
We zijn gestopt met alleen maar praten. We werken via de ervaring en het lichaam. Met sport, theater en muziek — omdat herstel ook buiten de behandelkamer moet plaatsvinden.
“De therapie bij het Huis heeft mij daadwerkelijk gered - ik kan het niet anders beschrijven. Ik ben meer van mezelf gaan houden, betere banden met mijn gezin op gebouwd en meer gaan genieten van het leven.”
IV
We lieten het bewijzen. Door anderen.
Klinisch wisten we al snel dat het werkte. Maar wie innoveert in de zorg, moet ook bewijzen dat het werkt. Niet voor het ego — voor de geloofwaardigheid, en om de brug te slaan naar de academie en de rest van de GGZ.
Drie jaar lang hebben zes universiteiten mee gekeken in onze behandelkamers. Niet wij die onszelf onderzochten. Externe onderzoekers die ons de maat namen.
Het eerste onderzoek is afgerond. De conclusie: onze zorg werkt en is onderbouwd. Het artikel is geaccepteerd voor de British Medical Journal — een van de meest prestigieuze medische tijdschriften ter wereld. Dat is academische erkenning: onze visie heeft wetenschappelijke body gekregen.
Ondertussen loopt het onderzoek door. Er zit een PhD op Het Huis en we zijn een duurzame samenwerking aangegaan met het LUMC.
Daarnaast lieten we een onafhankelijke maatschappelijke kosten-batenanalyse uitvoeren. De conclusie:
Elke euro die in Het Huis wordt geïnvesteerd, levert maatschappelijk €2,50 op. 250% efficiënter dan reguliere GGZ.
Dat zijn getallen die zeer zeldzaam zijn voor innovatieprojecten in het sociale domein. €1,50 zou al een geweldig getal zijn geweest.
V
Groter dan één huis
De afgelopen jaren hebben we op congressen en bij instellingen door het hele land gesproken. De reactie was overal hetzelfde: "Dit willen we ook. Hoe krijgen we dit?"
Het liefst zou je in elke stad een Huis willen. Maar hoe de jeugdzorg is georganiseerd maakt dat bijna onmogelijk — budgetten zijn op, er moet zelfs bezuinigd worden, en als nieuwe aanbieder binnenkomen is een uitputtende opgave.
Dus kozen we een andere weg. We leiden nu teams van GGZ-instellingen op in wat wij de Familie GGZ noemen. Zodat het nieuwe denken en werken van binnenuit kan groeien. Niet één Huis meer, maar het gedachtegoed in elke instelling.
Tegelijkertijd merkten we dat de vraag veel breder was dan de GGZ alleen. Ouders die voor zichzelf iets soortgelijks zochten. Jongeren die te ver weg woonden of wiens klachten 'niet ernstig genoeg' waren. Families die patronen wilden doorbreken maar niet in aanmerking kwamen voor specialistische GGZ. Behandelaren die hun eigen pijn een plek wilden geven om betere therapeuten te worden.
De geestelijke gezondheidszorg heeft door alle criteria, voorwaarden en wachtlijsten al lang haar menselijkheid verloren. Wij wilden die terugbrengen — ook voor iedereen die buiten het systeem valt.
Zo vonden we Renske Hofman. Trainer in systemische, energetische en lichaamsgerichte transformatie. Onze talen verschillen, onze methodes verschillen, maar onze visie op menselijk lijden en heling sluit naadloos op elkaar aan.
Samen vertegenwoordigen we twee werelden: de psychiatrie en de coachwereld. Twee vakgebieden vol kracht en kennis — maar ook met valkuilen. Door ze te verbinden hebben we meer slagkracht, terwijl we de kwaliteit bewaken met kennis vanuit de psychiatrische hulpverlening.
VI
Waar we naartoe gaan
Al jarenlang wordt er gesproken over te lange wachtlijsten, te slechte kwaliteit en eindeloze bureaucratie in de GGZ. Alsof het systeem niet te veranderen is.
Wij hebben laten zien dat het wél anders kan. Dat zorg lichter, efficiënter, menselijker en leuker kan zijn — zonder aan kwaliteit in te boeten.
We streven naar een nieuwe maatschappelijke norm. Eentje waarin intergenerationeel lijden — de pijn die we meedragen en kunnen doorgeven aan onze kinderen — een onderwerp van gesprek wordt. Wanneer daar bewustzijn over komt en er een alternatief geboden kan worden, kunnen we stoppen met het problematiseren van gedrag en het labelen van onze kinderen.
De shit van de ouders hoort niet op hun schouders.
Het Huis met haar zorginstelling, opleidingsinstituut en transformatietrajecten wordt een plek waar helen en groeien aantrekkelijk en hoopvol wordt. Niet iets zwaars of beschamends, maar een kans op vrijheid, kracht en een mooier leven.
Als je dit leest en je herkent iets — in je gezin, in je werk, in jezelf — dan is er een plek voor je.
Carlijn, Niek & Renske
Carlijn Welten — kinder- en jeugdpsychiater & systeemtherapeut
Niek Hayen — (puber)psychiater & systeemtherapeut
Renske Hofman — trainer en coach systemisch en lichaamsgerichte transformatie
Er is een plek voor je
Of je nu zorg zoekt voor je gezin, je team wilt opleiden of zelf patronen wilt doorbreken.